Definisi dakwah

Perkataan dakwah berasal daripada bahasa Arab yang mempunyai beberapa pengertian. Antara pengertian dakwah dalam bahasa arab yang paling menonjol ialah meminta tolong, beribadat, memandu, menjemput, mengajak, memanggil, menyeru dan melaung. Mengikut peristilahan ahli dakwah perkataan tersebut atau yang  asalnya dakwah islamiah mempunyai maknanya yang tersendiri.

        Muhammmad al-Ghazali menjelaskan maksud dakwah sebagai satu program (barnamij) yang lengkap, yang kesemua peringkatnya mengandungi semua ilmu pengetahuan yang diperlukan oleh manusia bagi menjelaskan tujuan dan matlamat hidup dan bagi menyingkap petunjuk jalan yang menjadi petunjuk kepada mereka. Manakala Dr. Muslih al-Bayumi (1976), mendefinsikan dakwah itu sebagai pelaksanaan alim ulama’ dan orang-orang orang yang memahami agama, mengajar orang ramai supaya mereka dapat memahami perkara-perkara agama dan dunia sekadar kuasa yang ada pada mereka. Yusuf al-Qardhawi (1983) menakrifkan dakwah sebagai satu usaha menarik orang lain kepada agama Islam supaya mengikut petunjuk Allah S.W.T. dan melaksanakan segala ketentuan Allah S.W.T.

Al-Khuly mendefnisikan dakwah sebagaimana yang dikutip oleh Moh. Natsir Mahmud, iaitu: ‘Mengubah umat dari suatu situasi ke situasi yang lain.’

Syekh Ali Mahfudz memberikan pengertian dakwah adalah sebagai berikut: “Mendorong manusia atas kebaikan dan petunjuk dan menyuruh kepada kebaikan dan mencegah dari kemungkaran guna mendapatkan kebahagiaan hidup di dunia dan di akhirat.”

Pengertian tanggungjawab

Tanggung jawab juga berkaitan dengan kewajiban. Kewa­jiban adalah sesuatu yang dibebankan kepada seseorang.

•      2 Jenis kewajiban:

1) Kewajiban Terbatas

Kewajiban ini tanggung jawab diberlakukan kepada setiap orang. Contohnya undang-undang larangan membunuh, mencuri yang disampingnya dapat diadakan hukuman-hukuman.

 2)Kewajiban tidak Terbatas

Kewajiban ini tanggung jawabnya diberlakukan kepada semua orang. Tanggung  jawab terhadap kewajiban ini nilainya lebih tinggi, sebab dijalankan oleh suara hati, seperti keadilan dan kebajikan.

·         Jenis-jenis tangggungjawab

1.    Tanggungjawab kepada tuhan( Allah)

2.    Tanggungjawab manusia terhadap diri sendiri

3.    Tanggungjawab kepada keluarga

4.    Tanggungjawab kepada masyarakat

5.    Tanggungjawab kepada negara

Kaedah, Rukun Dan Uslub Dakwah.

Dalam surah al-Nahl, ayat ke 25 ada menyentuh perihal pendekatan dakwah sebagai panduan kepada para pendakwah. Firman Allah s.w.t yang bermaksud: “Serulah ke jalan Tuhanmu (wahai Muhammad) dengan hikmah kebijaksanaan dan nasihat pengajaran yang baik, dan berbahaslah dengan mereka (yang engkau serukan itu) dengan cara yang lebih baik. Seseungguhnya Tuhanmu Dial ah jua yang lebih mengetahui akan orang yang mendapat hidayah petunjuk.”

Manakala Syed Qutb menghuraikan bahawa pendekatan dakwah menurut ayat ini terbahagi kepada tiga kaedah.

·         Hikmah iaitu kebijaksanaan. Pendakwah perlu melihat kepada jenis sasaran dakwah dan suasana mereka, teknik seruan serta ajakan yang harus disampaikan dan tidak membebani mereka sebelum mereka bersedia.

·         Nasihat yang baik boleh meresap ke dalam jiwa tanpa kekerasan untuk menjauhi maksiat dan kerosakan.

·         Perdebatan dengan cara yang baik untuk menjelaskan kepada sasaran prinsip-prinsip yang logik sehingga mereka dapat memikirkannya dan tunduk kepada kebenaran.[1]

Manakala rukun dakwah pula terbahagi kepada 5 bahagian iaitu al-Dai', al-Mad'uu al-dakwah, al-maudhu' al-dakwah, al-uslub al-dakwah dan wasilah. Pendakwah ialah orang yang terlibat dalam aktiviti-aktiviti dakwah sama ada secara individu atau berbentuk kumpulan. Al-Quran mencatatkan seramai 25 rasul dan nabi telah melaksanakan kewajian berdakwah sepanjang zaman masing-masing. Di antara sifat mereka yang telah digariskan sebagai ciri-ciri pendakwah ialah mempunyai keilmuan yang mendalam, niat yang khlas, baik tingkahlaku,bersemangat juang dan berkorban. Contohnya seorang endakwah mestilah mempunyai keilmuan yang berasaskan al-Quran dan al-Sunnah di samping mempunyai pengetahuan yang luas dalam ilmu-ilmu lain yang boleh membantu terhadap penyebarab dakwah yang efektif. Mereka juga mesti mempunyai niat yang ikhlas, berakhlak mulia dan mempunyai daya semangat juag yang tinggi sebagaimana yang telah ditunujukkan oleh para nabi dan rasul khusunya Nabi Muhammad s.a.w.Al-Mad'uu iaitu sasaran atau penerima dakwah. Penerima dakwah pula terbahagi kepada sasaran yang bukan Islam dan yang Islam itu sendiri. Konsep erdakwah bukan hanya kepada yang bukan Islam sahaja atau yang Islam sahaja tetapi kedua-duanya sekali kerana matlamat berdakwah adalah untuk menyampaikan kebnaran dan mnegajak manusia ke arah melakukan kebaikan dan menegah sebarang kemungkaran . Al-maudhu' ialah apa yang didakwahkan kepada sasaran dakwah iaitu apa yang dikenali sebagai objek atau topik dakwah. Maudhu' yang disampaikan adalah melalui asas-asas dakwah contohnya aqidah, syariah dan akhlak atau seumpamanya yag dapat mendekatkan diri penerima dakwah kepada Allah.

Uslub al-dakwah merupakan teknik atau cara berdakwah. Ia merupakan cara, kaedah atau lebih dikenali metod dalam penyampaian dakwah. Metod tersebut meliputi perkara-perkara seperti melakukan secara berperinglat-peringkat, dengana penuh hikmah dan baik serta pelbagai cara lagi. Dalam perkara ini teknik dalam sirah Nabawiyah yang harus dijadikan pedoman. Contoh dakwah para nabi dan rasul yang boleh dijadikan asas melaksanakan dakwah. Begitu juga contoh yang digunaka oleh Rasulalah s.a.w khususnya dakwah secara sulit ataupun secara terang- terangan. Manakala wasilah dakwah pula merupakan alat atau media yang digunakan dalam menjalankan proses penyampaian dakwah. Wasilah yang dimaksudkan termasuklah dengan media cetak atau melalui media elektronik seperti television, radio, internet dan sebagainya.

---

[1] Syed Qutb, Fi Zilal al-Quran, (Beirut 1977), 4 : hlm 2201-2202.